İCMANIN HÜCCET OLUŞU

SORU: sa. hocam malumumuz icma; belirli bir dönemde bir konu üzerinde bütün müctehid imamların ittifak etmesidir(cumhur) Buradan yola çıkarak 1-Tarihi seyir içerisinde sahabe devrinden başlamak üzere günümüze kadar gerçekleşmiş tüm icmaları içeren muteber yazılmış bir eser var mı? 2- Ne tuhaftır ki bir mesele üzerine 2 hoca tartışırken biri bir konuda icma olduğunu söylerken diğeri tam onun muhalifi meselede icma olduğunu iddia ediyor subhanallah bu ne çelişki.. velhasıl yani icma dicez, bağlayıcıdır dicez, ama icmanın hangi tarafta gerçekleştiğini bilemicez! Allaha emanet olun.

Soran: yasin damar - 19.06.2013

CEVAP: ve aleykumus selam ve rahmetullah. Ehl-i Sünnetçe makbul görülen 11 delil vardır. Bunlardan Kur'ân ve sünnet, ittifakla hüccettir. İcma ve kıyas, ihtilaflı olmakla beraber genel olarak hüccet kabul edilmiştir. Diğerleri üzerinde ise çokça ihtilaf vardır. Konunun detayı için fıkıh usulü kitaplarının şer`î deliller bölümüne bakabilirsiniz. İcma, cumhur demek değildir. Cumhur çoğunluk anlamına gelir ki, bir meselede cumhur varsa, aksi görüş de var demektir ve aslında icma oluşmadığını ifade eder. İcmada, ümmet kapsamında olduğu kabul edilen, tekfir edilmeyen, bidat fırkaların dahi ittifakı aranır. Eğer bidat fırkalarda dahi muhalefet varsa, konu hakkında icma oluşmamış demektir. Bu anlamda, birtakım çevreler tarafından kullanılmakta olan 'Ehl-i Sünnetin icması' ifadesi anlamsızdır. İcma, Ehl-i Sünnet'ten olsun-olmasın, tekfir edilemeyen bütün fırkaların, bir dönemde, bir anlık dahi olsa ittifak etmesidir. İcmaın tanımı böyle olunca, bunu bağlayıcı kabul edenler dahi birçok görüşe ayrılmıştır. İcmaın munakid olması için tüm müctehidlerin ittifakı aranıyor olduğu halde, müctehid kavramının anlamında dahi birçok ihtilaf mevcuttur. Müctehidin tanımında dahi ihtilaf varken, bir meselede müctehidlerin ittifakının tesbiti, müctehid tanımına göre değişiklik göstermektedir. Daha birçok sebepten ötürü, icmaı bağlayıcı kabul edenler, icmaın tesbitinde, çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş bir sınır çizememektedir. Bu sebeple hangi meselelerde icma oluştuğunu bilmek, muhalif kimseyi tanımamak anlamına gelmeye başlamıştır. Çağın bütün müctehidlerinin görüşlerini tek tek tespit etmek, kimin müctehid olduğunu bilmenin imkânsızlığı gibi sebeplerden dolayı, mesele hakkında muhalif görüş bilmeyenler, mesele hakkında icma nakletmektedir. İmam Ahmed ve İmam eş-Şâfiî'nin tespitine göre icma sadece namazın 5 vakit olması, öğlen namazının 4 rekât olması ve benzeri meselelerde munakid olmuştur. Diğer meselelerde ise birçok ihtilaf vakidir. Sonuç olarak diyebiliriz ki: İcmanın tespiti çok mümkün değildir. Mesele hakkında aykırı görüşte olduğu bilinen bir müctehid yoksa icma gerçekleşmiş varsayılmaktadır. Bu durumda bir hocanın bildiği muhalefeti diğeri bilmiyor olabilir. Böylece bir hocaya göre icma varken diğerine göre mesele ihtilaflıdır. Bu yazdıklarımız, aslında 2. sorunuzun cevabıydı. İlk sorunuza gelince, kendi dönemine kadar gerçekleşmiş icmaları toplayan ulema olmuştur. Fakat naklettikleri bu icmalar da yukarıda söz ettiğimiz sorunlardan hâlî değildir. Örneğin Ebû İshâk el-İsferâyînî, 20.000'den fazla icma meselesi olduğunu ifade etmiştir. Kemâl b. el-Humâm'ın, icma hakkında bir kitabının bulunduğu ve bu kitapta 100.000 meselenin zikredildiğinden bahsedilir. Bu sayılar, üzerinde icma gerçekleşmesinin mümkün olamayacağı sayılardır. Allahu A`lem

Hoca: Yasin KARATAŞ    Hocanın Facebook Sayfası   Hocanın Twitter Sayfası